مالیات بر درآمد اتفاقی چیست ؟ یکی از مالیات‌هایی که نام آن را در بین انواع مالیات مستقیم می‌شنویم این نوع از مالیات می‌باشد. نکته مهم در رابطه با این مالیات آن است که شاید شما هم مودی این مالیات محسوب شوید اما خودتان از آن مطلع نباشید. اما این مالیات چیست؟ به چه اموالی تعلق می‌گیرد و چه تفاوتی با سایر مالیات‌های مستقیم دارد؟ آیا شما مودی این مالیات محسوب می‌شوید؟
در ادامه این مقاله از مارسا قرار است تا موضوع مالیات بر درآمد اتفاقی چیست را به طور دقیق مورد بررسی قرار دهیم و هر آنچه راجع‌به این نوع از مالیات باید بدانید را در اختیار شما قرار دهیم . پس با ما همراه باشید.
آیا می‌دانید با نرم افزار رایگان سامانه مودیان مارسا می‌توانید کلیه فرایند سامانه مودیان را رایگان انجام دهید.
مالیات بر درآمد اتفاقی چیست؟
ابتدا قبل از اینک موارد این مالیات را مطرح کنیم لازم است بررسی کنیم که مفهوم مالیات بر درآمد اتفاقی چیست ؟ این نوع از مالیات در واقع مربوط به درآمدی می‌شود که شما از طریق جایزه ، هبه(به عبارت دیگر اهدای یک درآمد و یا اموال به شما به صورت هدیه) و یا معاملاتی که در آن شما کالایی را با ارزش کمتر از قیمت واقعی آن خریداری می‌کنید و در واقع آن مورد برای شما ارزان‌تر از بازار تمام می‌شود و اصطلاحا به آن معاملات محاباتی گفته می‌شود تعلق می‌گیرد.
در نظر داشته باشید عنوان “اتفاقی” به این معنا نیست که درآمد حتما باید بر اثر یک رویداد پیش‌بینی‌نشده ایجاد شده باشد؛ زیرا هبه یا انتقال بلاعوض می‌تواند کاملا برنامه‌ریزی‌شده باشد. این مالیات زیرمجموعه مالیات‌های مستقیم محسوب می‌شود. اگر می‌خواهید تفاوت آن را با سایر مالیات‌ها بدانید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله انواع مالیات در ایران را مطالعه کنید.
چه مواردی درآمد اتفاقی محسوب می‌شوند؟
مهم‌ترین مصادیق درآمد اتفاقی را می‌توان رد جدول زیر مشاهده کرد:
|
نوع درآمد یا انتقال |
مثال |
وضعیت مالیاتی |
|
جایزه نقدی |
برنده شدن در مسابقه یا قرعه‌کشی |
امکان شمول با توجه به مقررات و معافیت‌ها |
|
جایزه غیرنقدی |
دریافت خودرو یا کالا به‌عنوان جایزه |
بررسی ارزش قانونی مال و شرایط دریافت |
|
هبه و هدیه |
بخشش پول یا دارایی بدون دریافت عوض |
بررسی نوع انتقال و معافیت‌های قابل اعمال |
|
معامله محاباتی |
دریافت مال با عوضی کمتر از ارزش قانونی آن |
بررسی منفعت حاصل برای طرف معامله |
|
صلح بلاعوض |
انتقال دارایی بدون دریافت مابه‌ازای واقعی |
تابع مقررات فصل درآمد اتفاقی |
|
واگذاری بلاعوض منافع |
واگذاری رایگان حق استفاده از یک مال |
دارای حکم خاص در ماده 123 |
البته قرار گرفتن یک دریافت در این جدول به معنی پرداخت قطعی مالیات نیست. نوع شخص دریافت‌کننده، ماهیت قرارداد، شرایط قانونی و معافیت‌ها در تعیین مالیات نهایی تأثیر دارند.
ماده قانونی مالیات بر درآمد اتفاقی
مواد 119 تا 128 قانون مالیات‌های مستقیم به موضوع مالیات بر درآمد اتفاقی اختصاص دارند. طبق ماده 119، مجموع درآمدهای نقدی و غیرنقدی که شخص حقیقی یا حقوقی از طریق دریافت بلاعوض، معاملات محاباتی، جایزه و موارد مشابه تحصیل می‌کند، در محدوده این مالیات قرار می‌گیرد. ماده 120 نیز مبنای تعیین درآمد مشمول مالیات را مشخص می‌کند. طبق این ماده، اصل بر در نظر گرفتن صد درصد درآمد حاصل‌شده است و در مورد دریافت‌های غیرنقدی، ارزش‌گذاری باید مطابق قواعد قانونی انجام شود. همچنین در صلح معوض و هبه معوض، تفاوت ارزش عوضین برای شخصی که از معامله منتفع شده اهمیت دارد.
نکته مهم برای سال 1405: قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی مصوب8 تیر 1404 ، موادی از این فصل از جمله مواد 119، 120، 124 و 126 را اصلاح کرده است. بنابراین هنگام بررسی مالیات هدیه، جایزه یا معاملات محاباتی نباید صرفا به نسخه‌های قدیمی قانون استناد کرد.
در اصلاحات جدید، میان اشخاص تجاری و غیرتجاری تفاوت گذاشته شده و برای برخی دریافت‌های اشخاص غیرتجاری، مقرراتی مرتبط با کارپوشه غیرتجاری سامانه مودیان پیش‌بینی شده است. البته اجرای احکام ماده 124 و معافیت‌های مرتبط ماده 126 به استقرار بستر اجرایی تعیین‌شده در قانون وابسته است.
چه کسانی مشمول مالیات بر درآمد اتفاقی هستند؟
اکنون که با مفهوم مالیات اتفاقی آشنا شدیم قرار است مودیان این مالیات را نیز بشناسیم. برای تشخیص اینکه یک فرد یا مجموعه از نظر قانون چه مسئولیت‌هایی دارد، مطالعه‌ی مقاله مودی مالیاتی چیست و چه کسانی مشمول مالیات هستند؟ برای شما مفید خواهد بود.
در مالیات بردرآمد اتفاقی نیز مانند سایر انواع آن مودیان هم می‌توانند اشخاص حقیقی باشند و هم اشخاص حقوقی ، اما نکته مهم در ای است که برای هر کدام از این مودیان چه مواردی شامل این مالیات می‌شود که در ادامه به آن اشاره خواهیم کرد:
1- مالیات بر درآمد اتفاقی اشخاص حقیقی
هر فردی ممکن است هدیه یا جایزه دریافت کند و یا درگیر معاملات محاباتی شود؛ در این مواقع، این شخصیت حقوقی مشمول پرداخت مالیات بردرآمد اتفاقی خواهد بود. حال باید در نظر داشته باشید که این شخصیت حقیقی و شرایطی که برای مالیات بردرآمد اتفاقی برای او درنظر گرفته می‌شود به 2 صورت تعیین می‌شود:
- شخصیت حقیقی غیرتجاری
- شخصیت حقیقی تجاری
براساس ماده 119 اصلاحی، نرخ مربوط به این اشخاص با ارجاع به ماده 131 مشخص می‌شود. البته اشخاص غیرتجاری باید علاوه بر مقررات ماده 131، به احکام ماده 124 و 126 نیز رجوع کنند و نسبت به شرایط اجرایی و نرخ مالیات بردرآمد اتفاقی خود اشراف کامل پیدا کنند.
2- مالیات بر درآمد اتفاقی اشخاص حقوقی
نوع دیگر مودیان مالیات اتفاقی برای شخصیت‌های حقوقی در نظر گرفته شده‌است . این مورد زمانی اتفاق می‌افتد که سودی از طریق جایزه یا هبه به شرکت برسد یا شرکت معامله محاباتی انجام دهد. در این صورت این سود باید در دفاتر شرکت ثبت گردد و برای آن طبق قوانین مالیات مستقیم ، مالیات اتفاقی در نظر گرفته شود. در این شرایط شرکت مودی مالیاتی خواهد بود.
مطابق ماده 119 اصلاحی، مبلغ این نوع از مالیات برای اشخاص حقوقی باید براساس ماده 105 قانون مالایت مستقیم تعیین شود، نرخ عمومی مالیات بردرآمد اتفاقی اشخاص حقوقی 25% است. البته در نظر داشته باشید میزان نهایی این نوع مالیات مانند سایر مالیات‌های دیگر، میزان معافیت‌ها و استثناهای مالی نیز مهم است. حتما پیگیری و محاسبه مالیات بردرآمد اتفاقی را به عهده کارشناسان این حیطه بگذارید.
جالب است بدانید که براساس ماده 128 قانون مالیات‌های مستقیم، مالیات بردرآمد اتفاقی که مطابق مقررات مربوطه در فصل مورد نظر پرداخت می‌کنید در واقع به عنوان پیش‌پرداخت مالیات محسوب می‌شود.
فرمول و شیوه محاسبه مالیات بر درآمد اتفاقی
فرمول شیوه محاسبه مالیات بر درآمد اتفاقی برای افراد حقیقی تجاری و شخصیت حقیقی غیرتجاری و همچنین شخصیت‌های حقوقی متفاوت است. به طور کلی محاسبه مالیات بر درآمد اتفاقی به میزان مبلغ یا ارزش درآمد، معافیت‌ها و نرخ قانونی مرتبط، بستگی دارد. در مواردی که نرخ مالیات بردرآمد اتفاقی براساس ماده 131 اعمال می‌شود؛ روش محاسبه مبلغ به صورت پلکانی است(ماده 131 شامل حال اشخاص حقیقی غیرتجاری می‌شد برای اشخاص حقیقی تجاری، کمی متفاوت‌تر است). همچنین محاسبه مالیات بردرآمد اتفاقی اشخاص حقوقی براساس ماد0 105 مشخص می‌شود.
جدول نرخ مالیات بردرآمد اتفاقی در سال 1405
نصاب‌های ماده 131 بر اساس تصویب‌نامه تعدیل نصاب‌های مالیاتی قابل اعمال از ابتدای سال 1405 درج شده‌اند.
| درآمد مشمول مالیات سالانه در موارد تابع ماده 131 | نرخ مالیات نهایی |
| تا 400 میلیون تومان | 15 ردصد |
| مبلغ مابین 400 تا 800 میلیون تومان | 20 درصد |
| مازاد بر 800 میلیون تومان | 25 درصد |
| اشخاص حقوقی تجاری مشمول نرخ عمومی ماده 105 | 25 درصد |
نکته: نرخ پلکانی به این معناست که تمام درآمد با نرخ بالاترین پله محاسبه نمی‌شود بلکه هر بخش از درآمد، نرخ مربوط به همان پله را دارد.
مثال محاسبه مالیات بر درآمد اتفاقی
فرض کنید شخص حقیقی در یک مثال آموزشی، 900 میلیون تومان درآمد اتفاقی مشمول مالیات داشته باشد و نرخ ماده 131 برای آن اعمال شود. همچنین فرض می‌کنیم هیچ معافیت یا تعدیل دیگری قابل اعمال نباشد.
| بخش درآمد | مبلغ مالیات بردرآمد اتفاقی |
|
15% از 400 میلیون تومان اول |
60 میلیون تومان |
| 20% از 400 میلیون تومان بعدی | 80 میلیون تومان |
| 25% از 100 میلیون باقی مانده | 25 میلیون تومان |
| مجموع مالیات از کل مبلغ 900 میلیون | 165 میلیون تومان |
پس طبق این مثال برای مالیات برآمد اتفاقی، متوجه شدیم که شیوه تعیین و محسابه مالیات پلکان به چه صورت است و فردی که 900 میلیون تومان هدیه یا جایزه یا دیگر شکل درآمد اتفاقی را کسب کرده، حدودا 165 میلیون تومان باید بپردازد. البته بازهم لازم اشاره کنیم که این مبلغ، میزان نهایی نخواهد بود زیرا ممکن است مبلغ نهایی تحت تاثیر ماهیت درآمدی، معافیت‌ها و شرایط قانونی و … تغییر کند.
موارد معافیت مالیات اتفاقی
قانون مالیات‌های مستقیم در ماده 127 برای برخی دریافت‌ها معافیت در نظر گرفته است. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
- کمک‌های نقدی و غیرنقدی بلاعوض سازمان‌های خیریه، عام‌المنفعه و نهادهای دولتی و عمومی به اشخاص حقیقی، با رعایت شرایط قانون و به‌جز موارد مشمول مالیات حقوق.
- کمک‌های پرداخت‌شده به خسارت‌دیدگان جنگ، زلزله، سیل، آتش‌سوزی و سایر حوادث غیرمترقبه.
- جوایزی که دولت با هدف تشویق صادرات، تولید یا خرید محصولات کشاورزی پرداخت می‌کند.
- کمک‌های بلاعوض دولتی به شرکت‌های دانش‌بنیان و واحدهای فناور واجد شرایط با هدف توسعه فناوری.
در این بخش باید به یک نکته توجه کرد: هر جایزه، هدیه یا کمک مالی الزاما مشمول معافیت ماده 127 نیست. برای مثال، معافیت جوایز تشویقی دولتی را نباید به تمام جوایز مسابقات و قرعه‌کشی‌های خصوصی تعمیم داد.
معافیت‌های جدید ماده 126 در سال 1405
در تمام مثال‌های مالیات بردرآمد اتفاقی به موضوع تاثیر معافیت‌ها بر مبلغ نهایی تاکید کردیم اما این معافیت‌ها شامل چه موارد و مشمول چه افرادی می‌شود؟ بادی بگوییم یکی از تغییرات مهم در سال 1404، اصلاح ماده 126 قانون مالیات‌های مستقیم بود. براساس تغییرات این ماده؛ اینطور تعیین شد که پس از استقرار کارپوشه غیرتجاری سامانه مودیان، برای درآمدهای موضوع ماده 124 اشخاص غیرتجاری باید معافیت‌های مشخصی در نظر گرفته شود به این صورت که :
بند الف ماده 126
آستانه معافیت سالانه برابر با مبلغ بیشتر از میان پنج برابر معافیت ماده 84 و 2 میلیارد تومان است همچنین برای سرپرستان خانوار نیز نصاب بالاتری پیش‌بینی شده است.
بند ب ماده 126
برای اشخاص غیرتجاری ایرانی بالای 18 سال، معافیتی مادام‌العمر با شرایط و محدودیت‌های قانونی مشخص در نظر گرفته که استفاده از آن به درخواست شخص از طریق کارپوشه غیرتجاری وابسته است. در نظر داشته باشید این معافیت‌هایی که براساس اصلاح ماده 124 بررسی کردیم مربوط به برخی احکام خاص در شرایط خاص است. به عبارتی نباید صرف تصویب قانونی این ماده، آن را به صورت قطعی برای معافیت‌های مالیات بردرآمد اتفاقی در نظر بگیرید.
وظایف مودیان مالیات اتفاقی
در رابطه با وظایف مودیان مالیاتی باید بگوییم که اگر درآمد و منفعت از نوع مالی به صورت بلاعوضی به شما اهدا شد شما باید طبق قانون مالیات اتفاقی آن را به صورت سالانه پرداخت نمایید. اما اگر این موضوع در رابطه با اهدای یک مال باشد شما باید ماه بعد از دریافت آن مال مالیات را بپردازید. در مورد محاسبه مالیات اتفاقی برای اشخاص حقوقی این مورد در تمامی زمینه‌ها اتفاق می‌افتد و تمامی محاسبات به صورت سالانه و طبق اظهارنامه و اسناد مالی شرکت انجام می‌گردد. اما در رابطه با اموالی که به اشخاص حقیقی اعطا می‌شود لازم است تا ظرف یک ماه مالیات خود را پرداخت نمایند.
تفاوت مالیات اتفاقی با مالیات بر دارایی و درآمد
به طور کلی مالیات اتفاقی زیر مجموعه مالیات مستقیم از نوع مالیات بر درآمد است. شما طبق قانون اگر صاحب هر مال و یا درآمدی باشید به عنوان مودی مالیاتی محسوب شده و باید بخشی از آن را به صورت مالیات بپردازید. چه این اموال را خودتان به دست آورده باشید و چه در اثر اتفاق به شما رسیده باشد. در هر دو صورت باید شما نوعی از مالیات را برای آن بپردازید. توجه داشته باشید که در صورت عدم پرداخت این نوع مالیاتی نیز اگر مشخص گردد که شما دارای درآمد اتفاقی بوده‌اید ممکن است تا برای شما جریمه در نظر گرفته شود.
برای بررسی بیشتر این تفاوت، پیشنهاد می‌کنیم که مقاله مالیات بر عایدی سرمایه چیست؟ را مطالعه کنید.
سوالات پرتکرار در مورد مالیات بردرآمد اتفاقی که از مارسا پرسیده‌اید
ممکن است تحت شرایط خاصی قرار بگیرید که برای شما سوال شود آیا آن مورد مشمول مالیات بردرآمد اتفاقی است یا خیر؟ و اگر نیاز به پرداخت مالیات است چطور باید این مورد را محاسبه کنیم؟ در این بخش به بررسی سوالات شما در این مورد پرداخته‌ایم، اگر سوالات بیشتری داشتید در بخش انتهایی مقاله از کارشناسان مارسا بپرسید؛ پاسخگوی شما همراهان گرامی هستیم.
1- آیا هدیه‌ی پدر و مادر به فرزند مشمول مالیات است؟
این سوال یکی از پرتکرارترین سوالات همراهان ما بوده‌است باید بگوییم در تبصره 3 ماده 124 قانون مالیات‌های مستقیم، درآمدهای ای مورد که از طریق هریک از اعضای خانواده پرداخت شده از مالیات بردرآمد اتفاقی معاف هستند. البته این مورد را در مبالغ بالا باید با احتیاط لازم بررسی کنید زیرا که اجرای مقررات جدید ماده 124 به راه‌اندازی بسیتر قانونی کارپوشه غیرتجاری وابسته است و این معافیت را نباید به تمام معاملات خانوادگی تعمیم داد.
همچنین بهتر است تمامی اشخاص مدارک معینی برای این جابجایی داشته باشند که این درآمد با درآمد حاصل زا کسب‌وکار یا معامله یکسان درنظر گرفته نشود. تمام جابجایی‌های مالی خانوادگی به صورت هدیه، قرض یا بدهی درنظر گرفته نمی‌شود گاهی مبلغ برای مالیات حاصل از کسب‌وکار بررسی خواهد شد.
2- واریز پول به حساب بانکی مشمول مالیات اتفاقی می‌شود؟
صرف بالارفتن دارایی در یک حساب بانکی، نمی‌توان اینطور متصور شد که منبع این دریافت مالی به صورت اتفاقی بوده‌است در مبالغ بالا مهم است منشا این جابجایی مالی با مدارک مربوطه مشخص شود. قانون جدید در ماده 124، برای برخی وجوه دریافتی اشخاص غیرتجاری که صورتحساب الکترونیکی متناظر ندارند، مقررات خاصی پیش‌بینی کرده است؛ اما همان‌طور که توضیح دادیم، اجرای این حکم مشروط به استقرار بستر اجرایی موضوع ماده 16 مکرر است.
برای درک بهتر تفاوت تراکنش‌های شخصی و تجاری، پیشنهاد می‌کنیم گزارش تفکیک تراکنش‌های غیرتجاری از حساب‌های مشکوک را مطالعه کنید.
همچنین باید تفاوت میان درآمد اتفاقی و درآمد پنهان‌شده از فعالیت اقتصادی را در نظر بگیریم. اگر وجهی در واقع حاصل فروش کالا یا ارائه خدمات باشد، صرف معرفی آن به‌عنوان هدیه، ماهیت واقعی درآمد را تغییر نمی‌دهد. برای آشنایی با این موضوع، مقاله کتمان درآمد چیست؟ اطلاعات بیشتری ارائه می‌دهد.
3- آیا مالیات بر درآمد اتفاقی همان مالیات بر ارث است؟
خیر. مالیات بر ارث مقررات مخصوص به خود را دارد و طبق ماده 125، انتقالاتی که مشمول فصل مالیات بر ارث هستند، مشمول مالیات درآمد اتفاقی این فصل نمی‌شوند.
4- نرخ مالیات بر درآمد اتفاقی اشخاص حقوقی چقدر است؟
برای اشخاص حقوقی تجاری در موارد مشمول، نرخ عمومی ماده 105 برابر 25% است. البته تعیین درآمد مشمول مالیات و بررسی استثناها و معافیت‌ها باید مطابق قانون انجام شود.
5- آیا هر هدیه‌ای مشمول مالیات اتفاقی می‌شود؟
قاعدتا اینطور نبوده و نیست وگرنه تا امروز می‌بایست برای تمامی هدیای مالیات پرداخت می‌شد. رد نظر داشته باشید که نوع دریافت، رابطه طرفین، ارزش مال، معافیت‌ها و شرایط قانونی باید بررسی شوند و نمی‌توان تمام هدایا را مشمول مالیات قطعی دانست.
سخن پایانی
مالیات بر درآمد اتفاقی چیست ؟ این نوع مالیات بر درآمدهایی محاسبه می‌شود که به واسطه یک اتفاق مانند جایزه و هبه یا معاملات خاص به شما رسیده باشد. شیوه محاسبه این مالیات که هم شامل موارد مالی و هم اموال می‌شود هم برای اشخاص حقیقی و هم برای اشخاص حقوقی به صورت درصدی است. شما برای اطلاع دقیق از حقوق خود به عنوان مودی مالیاتی می‌توانید از یک تیم تخصصی در این زمینه مشاوره دریافت نمایید. کارشناسان مارسا در رابطه با کلیه امور مالیاتی در کنار شما خواهند بود.
