امکان تفکیک تراکنش‌های غیرتجاری از حساب‌های بانکی مشکوک به فعالیت تجاری در دستورالعمل مالیاتی عملکرد سال ۱۴۰۴ پیش‌بینی شده است. بر اساس اعلام سازمان امور مالیاتی کشور، صاحبان مشاغلی که بخشی از واریزی حساب‌های بانکی آن‌ها ارتباطی با فعالیت اقتصادی‌شان ندارد، می‌توانند این مبالغ را اعلام کنند تا در محاسبه مالیات مورد بررسی قرار گیرد. این تغییر می‌تواند برای مؤدیانی که حساب بانکی آن‌ها علاوه بر درآمد شغلی، شامل انتقال وجه شخصی، دریافت وام یا سایر جابه‌جایی‌های غیرتجاری است، اهمیت زیادی داشته باشد.
محمد برزگری، معاون تحول هوشمند سازمان امور مالیاتی کشور، در نشست بررسی تبصره ماده ۱۰۰ و مالیات اصناف اعلام کرد که در فرآیند مالیات‌ستانی امسال، علاوه بر اطلاعات فروش و سوابق مالیاتی، وضعیت تراکنش‌های بانکی، چک‌های انتقالی و شرایط اقتصادی کسب‌وکارها نیز مورد توجه قرار گرفته است.
آیا می‌دانستید با مارسا پاسخ تمام سوالات مالی و مالیاتی در دست شماست، کافیست درخواست مشاوره را ثبت کرده تا مشاوران ما با شما تماس بگیرند.
تفکیک تراکنش‌های غیرتجاری از حساب‌های مشکوک چگونه انجام می‌شود؟
تفکیک تراکنش‌های غیرتجاری به این معناست که مؤدی بتواند مشخص کند کدام بخش از مبالغ واریزشده به حساب بانکی او مربوط به فروش کالا یا ارائه خدمات بوده و کدام بخش ماهیت دیگری داشته است. در سال‌های گذشته، اطلاعات حساب‌های بانکی مشکوک به فعالیت تجاری با همکاری بانک مرکزی در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار می‌گرفت و در برخی پرونده‌ها، این اطلاعات بر برآورد فعالیت اقتصادی مؤدی اثر می‌گذاشت.
با این حال، تمام وجوهی که وارد یک حساب بانکی می‌شوند الزاماً درآمد حاصل از فعالیت شغلی نیستند. ممکن است صاحب یک فروشگاه در کنار دریافت مبالغ فروش، انتقال وجه میان حساب‌های شخصی خود داشته باشد یا مبلغی بابت بازپرداخت یک قرض دریافت کند. در چنین شرایطی، ضروری است ماهیت واقعی تراکنش‌ها بررسی شود تا مبالغ غیرمرتبط با فعالیت تجاری، به‌اشتباه در برآورد فروش کسب‌وکار اثر نگذارند.
طبق توضیحات مسئولان سازمان امور مالیاتی، در سازوکار جدید مؤدی می‌تواند تمام مبلغ شناسایی‌شده را تأیید کند، تنها بخشی از آن را بپذیرد یا نسبت به کل مبلغ اعلام‌شده اختلاف داشته باشد. پس از ثبت اطلاعات اصلاحی، محاسبات مربوط دوباره انجام می‌شود، اما ادعای غیرتجاری بودن تراکنش‌ها همچنان مشمول بررسی و احراز قانونی خواهد بود.
کدام تراکنش‌های بانکی می‌توانند غیرتجاری محسوب شوند؟
تراکنش‌های غیرتجاری حساب بانکی معمولاً به جابه‌جایی‌هایی گفته می‌شود که ماهیت درآمد حاصل از فعالیت اقتصادی مورد بررسی را ندارند. برای مثال، انتقال پول میان حساب‌های متعلق به یک شخص، دریافت اصل وام، بازپرداخت قرض یا دریافت وجه ناشی از یک معامله شخصی ممکن است با توجه به اسناد و شرایط، در این گروه قرار بگیرند.
با این حال، هیچ‌کدام از این موارد صرفاً به دلیل عنوانی که مؤدی برای آن‌ها انتخاب می‌کند، به‌طور خودکار غیرتجاری شناخته نمی‌شوند. برای نمونه، اگر شخصی به‌صورت مستمر خریدوفروش ملک انجام دهد، ممکن است بررسی مالیاتی این فعالیت با فروش موردی یک دارایی شخصی متفاوت باشد.
همچنین باید میان غیرتجاری بودن یک واریزی در پرونده مالیات مشاغل و معافیت کامل آن از تمام انواع مالیات تفاوت قائل شد. ممکن است یک انتقال وجه، فروش شغلی محسوب نشود اما از منظر قوانین دیگری مانند مالیات نقل‌وانتقال دارایی، نیازمند بررسی مستقل باشد.
آیا تمام واریزی‌های حساب بانکی مشمول مالیات هستند؟
مالیات تراکنش‌های بانکی یکی از موضوعاتی است که گاهی درباره آن برداشت نادرست شکل می‌گیرد. صرف واریز پول به حساب بانکی، به‌تنهایی به معنی ایجاد درآمد مشمول مالیات نیست و برای تشخیص وضعیت مالیاتی یک تراکنش باید منشأ وجه، ماهیت فعالیت و مستندات مرتبط بررسی شود.
فرض کنید صاحب یک فروشگاه در طول سال ۱۰ میلیارد تومان واریزی بانکی داشته باشد، اما ۲ میلیارد تومان از این مبلغ مربوط به انتقال وجوه میان حساب‌های خودش و دریافت اصل یک وام باشد. در چنین شرایطی، اگر ماهیت غیرتجاری این ۲ میلیارد تومان مطابق مقررات احراز شود، نباید صرفاً به دلیل ثبت آن در گردش حساب، تمام ۱۰ میلیارد تومان را فروش فروشگاه در نظر گرفت.
این مثال صرفاً برای روشن شدن تفاوت گردش حساب و فروش است. مبلغ باقی‌مانده نیز لزوماً معادل درآمد مشمول مالیات نیست، زیرا فروش، سود و درآمد مشمول مالیات مفاهیم متفاوتی هستند و هرکدام طبق مقررات مربوط محاسبه می‌شوند.
نحوه اصلاح تراکنش‌های غیرتجاری در فرم تبصره ماده ۱۰۰
اصلاح تراکنش‌های غیرتجاری در تبصره ماده ۱۰۰ یکی از تغییرات مهم دستورالعمل عملکرد ۱۴۰۴ است. بر اساس توضیحات محمد نوری، مدیرکل دفتر توسعه خوداظهاری سازمان امور مالیاتی، مؤدیانی که اطلاعات حساب‌های مشکوک به تجاری یا چک‌های انتقالی بر محاسبه مالیات آن‌ها اثر گذاشته، می‌توانند مبلغ مورد تأیید خود را در فرآیند تکمیل فرم مشخص کنند.
اگر مؤدی تنها بخشی از مبلغ شناسایی‌شده را مرتبط با فعالیت تجاری بداند، امکان اعلام مبلغ اصلاحی پیش‌بینی شده است. پس از ثبت اصلاحات، محاسبات مالیاتی دوباره انجام می‌شود و مؤدی می‌تواند نتیجه جدید را مشاهده کند.
طبق توضیحات منتشرشده، برای تأیید آگاهانه اطلاعات اصلاحی، رمز یک‌بارمصرف نیز برای مؤدی ارسال می‌شود. این تأیید به معنی پذیرش مسئولیت صحت اطلاعات اعلام‌شده است و در صورت نیاز، مستندات مربوط باید ارائه شوند.
در بند ۱۶ دستورالعمل مالیات مقطوع عملکرد ۱۴۰۴ نیز به ارائه الکترونیکی مدارک اثبات‌کننده غیرتجاری بودن مبالغ در سامانه ساتا، پس از اعلام سازمان امور مالیاتی، اشاره شده است. بنابراین مؤدیان بهتر است مدارک مربوط به تراکنش‌های مورد اختلاف را از ابتدا آماده و نگهداری کنند.
چک‌های انتقالی چه تأثیری بر محاسبه مالیات دارند؟
چک‌های انتقالی در محاسبه مالیات مشاغل نیز مورد توجه سازمان امور مالیاتی قرار گرفته‌اند. یکی از مشکلات احتمالی در بررسی اطلاعات بانکی این است که یک جریان مالی ممکن است در چند مرحله از انتقال یا وصول چک منعکس شود و اگر داده‌ها به‌درستی پالایش نشوند، خطر احتساب تکراری مبلغ به وجود آید.
برای مثال، ممکن است چکی در جریان یک معامله به شخص دیگری منتقل شود و سپس مبلغ آن هنگام وصول در اطلاعات بانکی ثبت شود. در چنین شرایطی، بررسی ارتباط میان انتقال چک و تراکنش بانکی اهمیت دارد تا یک مبلغ صرفاً به دلیل تکرار ثبت در داده‌های مختلف، چند بار به‌عنوان فعالیت اقتصادی محاسبه نشود.
معاون تحول هوشمند سازمان امور مالیاتی اعلام کرده است که اطلاعات پالایش‌شده چک‌های تجاری در محاسبات امسال مورد استفاده قرار می‌گیرد و برای چک‌هایی که ماهیت غیرتجاری دارند نیز امکان ارائه توضیح و اصلاح اطلاعات پیش‌بینی شده است.
تأثیر شرایط جنگی بر مالیات مشاغل ۱۴۰۴
محاسبه مالیات مشاغل ۱۴۰۴ علاوه بر اصلاح اطلاعات بانکی، با تغییراتی برای در نظر گرفتن آثار شرایط جنگی بر فعالیت اقتصادی اصناف همراه شده است. بر اساس اظهارات محمد برزگری، سازمان امور مالیاتی تلاش کرده تفاوت میزان آسیب‌دیدگی کسب‌وکارها را در مناطق و گروه‌های شغلی مختلف در نظر بگیرد.
برای این منظور، سازوکاری بر مبنای دو عامل موقعیت جغرافیایی و نوع فعالیت اقتصادی طراحی شده است. به همین دلیل ممکن است دو کسب‌وکار با فعالیت مشابه، اما مستقر در استان‌های متفاوت، تعدیلات یکسانی در محاسبات مالیاتی نداشته باشند.
در پرونده‌هایی که اطلاعات واقعی فروش مبنای محاسبه قرار گرفته، بخشی از کاهش فعالیت ممکن است در داده‌های فروش منعکس شده باشد. در مقابل، برای برخی پرونده‌هایی که محاسبات بیشتر بر سابقه مالیاتی و نوع فعالیت متکی است، تعدیلات دیگری در نظر گرفته شده است.
این تغییرات به معنی کاهش یکسان مالیات تمام مشاغل نیست و نتیجه نهایی به اطلاعات و شرایط هر پرونده بستگی دارد.
زمان بارگذاری فرم تبصره ماده ۱۰۰ و شرایط تقسیط مالیات
فرم تبصره ماده ۱۰۰ عملکرد ۱۴۰۴ طبق اعلام سازمان امور مالیاتی از ۲۹ مهر ۱۴۰۵ به‌صورت تدریجی در سامانه بارگذاری شده و قرار است این فرآیند تا ۱۵ آبان تکمیل شود. مسئولان سازمان از مؤدیان خواسته‌اند برای بررسی فرم خود، اطلاع‌رسانی مربوط به پرونده را دنبال کنند.
همچنین بر اساس توضیحات ارائه‌شده در نشست خبری، امکان پرداخت مالیات مقطوع در بازه پنج تا هشت ماه متناسب با شرایط تعیین‌شده پیش‌بینی شده است. استفاده از این تسهیلات در سال جاری الزاماً به تسویه کامل بدهی‌های مالیاتی سال‌های گذشته وابسته نیست.
مؤدیانی که مالیات مقطوع پیشنهادی را می‌پذیرند، می‌توانند مطابق ضوابط از سازوکار تعیین‌شده استفاده کنند، اما اگر مالیات پیشنهادی را قبول ندارند، باید مسیر قانونی ارائه اظهارنامه و رسیدگی را بررسی کنند.
چه تعداد از پرونده‌های تبصره ماده ۱۰۰ مالیات صفر دارند؟
مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ برای بخش قابل‌توجهی از پرونده‌های مشمول، بر اساس آمار اعلام‌شده در نشست خبری، مبلغ پایینی داشته است. محمد نوری اعلام کرد در زمان ارائه گزارش، مالیات حدود ۷۵ درصد پرونده‌های مشمول صفر محاسبه شده و مالیات نزدیک به ۸۲ درصد پرونده‌ها کمتر از ۱۰ میلیون تومان بوده است.
همچنین به گفته او، مالیات حدود ۹۳ درصد پرونده‌های مشمول تبصره ماده ۱۰۰ کمتر از ۵۰ میلیون تومان برآورد شده است.
این آمار مربوط به پرونده‌های مشمول و محاسبات اعلام‌شده در همان مقطع است و نباید به معنی معافیت مالیاتی تمام صاحبان مشاغل یا نهایی بودن وضعیت همه پرونده‌ها تلقی شود.
حسابداران برای بررسی تراکنش‌های غیرتجاری چه اقداماتی انجام دهند؟
بررسی تراکنش‌های غیرتجاری حساب بانکی برای حسابدارانی که مسئول مدیریت پرونده مالیاتی صاحبان مشاغل هستند، نیازمند تطبیق اطلاعات بانکی با اسناد و فعالیت واقعی کسب‌وکار است. بهتر است پیش از تأیید فرم مالیات مقطوع، مبالغ مربوط به حساب‌های مشکوک به تجاری، چک‌های انتقالی و اطلاعات فروش بررسی شوند.
برای مثال، اگر بخشی از واریزی حساب مربوط به دریافت وام است، قرارداد و مستندات بانکی مرتبط می‌تواند در بررسی منشأ وجه اهمیت داشته باشد. در مورد انتقال وجه میان حساب‌های شخصی نیز اطلاعات مالکیت حساب‌ها و سوابق انتقال باید قابل ارائه باشد.
همچنین ضروری است حسابداران میان فروش ثبت‌شده، گردش حساب، دریافت‌های غیرتجاری و درآمد مشمول مالیات تفاوت قائل شوند. اعلام مبلغ غیرتجاری بدون مستندات کافی ممکن است در رسیدگی بعدی مورد پذیرش قرار نگیرد.
نقش سامانه مؤدیان و مارسا در شفافیت اطلاعات معاملات
سامانه مؤدیان و صورتحساب الکترونیکی می‌توانند به منظم‌تر شدن اطلاعات فروش کسب‌وکارها کمک کنند. زمانی که صورتحساب‌های مربوط به معاملات به‌درستی صادر و ثبت شوند، امکان تطبیق اطلاعات فروش با اسناد حسابداری و تراکنش‌های بانکی نیز بیشتر می‌شود.
در این میان، نرم‌افزار مارسا با فراهم کردن امکان ارسال صورتحساب الکترونیکی، مشاهده وضعیت فاکتورها و مدیریت صورتحساب‌های اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش، به حسابداران و صاحبان کسب‌وکار کمک می‌کند اطلاعات معاملات خود را منظم‌تر مدیریت کنند.
البته باید توجه داشت که مارسا ابزار تشخیص ماهیت تراکنش‌های بانکی یا اصلاح مستقیم فرم تبصره ماده ۱۰۰ نیست و بررسی حساب‌های مشکوک به تجاری و اعلام مبالغ غیرتجاری باید از طریق سازوکارهای رسمی سازمان امور مالیاتی انجام شود.
سوالات متداول درباره تفکیک تراکنش‌های غیرتجاری
آیا هر واریزی به حساب بانکی مشمول مالیات می‌شود؟
خیر، هر واریزی الزاماً درآمد مشمول مالیات نیست و منشأ وجه و ارتباط آن با فعالیت اقتصادی باید بررسی شود.
آیا می‌توان تراکنش‌های غیرتجاری را از فرم تبصره ماده ۱۰۰ حذف کرد؟
در دستورالعمل عملکرد ۱۴۰۴ امکان اعلام و اصلاح مبالغ غیرتجاری مؤثر در محاسبات پیش‌بینی شده است، اما پذیرش نهایی این مبالغ به ضوابط و بررسی مستندات بستگی دارد.
آیا انتقال پول بین حساب‌های شخصی درآمد محسوب می‌شود؟
صرف انتقال وجه میان حساب‌های متعلق به یک شخص لزوماً درآمد جدید ایجاد نمی‌کند، اما لازم است مالکیت حساب‌ها و منشأ وجوه قابل اثبات باشد.
آیا چک‌های انتقالی نیز قابل اصلاح هستند؟
بله، برای مواردی که اطلاعات چک‌های انتقالی بر محاسبات مالیاتی اثر گذاشته، امکان اعلام توضیح و اصلاح مبالغ طبق سازوکار اعلام‌شده پیش‌بینی شده است.
آیا اصلاح تراکنش‌های بانکی باعث کاهش قطعی مالیات می‌شود؟
خیر، نتیجه اصلاح به اطلاعات پرونده، نحوه محاسبه مالیات و بررسی‌های قانونی بستگی دارد و کاهش مالیات برای تمام مؤدیان تضمین‌شده نیست.
جمع‌بندی
تفکیک تراکنش‌های غیرتجاری از حساب‌های مشکوک به تجاری یکی از تغییرات مهم فرآیند مالیات‌ستانی از صاحبان مشاغل برای عملکرد سال ۱۴۰۴ است. این سازوکار به مؤدیان امکان می‌دهد در صورت وجود مبالغ غیرمرتبط با فعالیت شغلی، اطلاعات مربوط را اعلام کنند تا محاسبات مالیاتی بر اساس داده‌های اصلاح‌شده و بررسی‌های قانونی انجام شود.
در کنار این تغییر، استفاده از اطلاعات پالایش‌شده چک‌های انتقالی، لحاظ کردن آثار شرایط جنگی، شفاف‌تر شدن مبنای محاسبه مالیات مقطوع و تسهیلات پرداخت نیز از موضوعات مهم دستورالعمل جدید هستند.
برای صاحبان مشاغل و حسابداران، مهم‌ترین نکته این است که گردش حساب بانکی، فروش و درآمد مشمول مالیات را یک مفهوم واحد در نظر نگیرند و هنگام اصلاح اطلاعات مالیاتی، مستندات کافی برای اثبات ماهیت تراکنش‌ها در اختیار داشته باشند.
منبع خبر: خبرگزاری مهر، ۳ آبان ۱۴۰۵، به نقل از اظهارات مسئولان سازمان امور مالیاتی کشور.
مطالعه مقالات زیر را از دست ندهید:
کلید عمومی و کلید خصوصی در نرم افزار سامانه مودیان چیست
یک پاسخ
پس امکان تفکیک تراکنش‌های غیرتجاری از حساب‌های بانکی مشکوک به فعالیت تجاری اینقدر ساده بوده