کلید عمومی و کلید خصوصی سامانه مودیان چیست؟ دریافت و CSR

کلید عمومی و کلید خصوصی سامانه مودیان دو کلید رمزنگاری مرتبط هستند که برای ایجاد و بررسی امضای دیجیتال صورتحساب‌های الکترونیکی کاربرد دارند.

• کلید خصوصی (Private Key) : برای امضای اطلاعات استفاده می‌شود و باید محرمانه باقی بماند.
• کلید عمومی (Public Key) : امکان بررسی اعتبار امضا را فراهم می‌کند.

در روش ارسال مستقیم با کلید مودی، آماده‌سازی این دو کلید از مراحل مهم اتصال نرم‌افزار به سامانه مودیان است.

اما هنگام دریافت کلید عمومی و خصوصی، معمولا چند سوال پیش می‌آید: کدام فایل باید در کارپوشه مالیاتی بارگذاری شود؟ فایل CSR چه کاربردی دارد؟ اگر کلید خصوصی گم شود یا نرم‌افزار آن را نپذیرد، چه باید کرد؟ در ادامه ای مقاله از مجموعه مارسا ، علاوه بر پاسخ به این پرسش‌ها، مراحل دریافت کلیدها و آماده‌سازی اطلاعات لازم برای ارسال صورتحساب الکترونیکی را بررسی می‌کنیم.

چرا برای اتصال نرم افزار به سامانه مودیان به کلید عمومی و خصوصی نیاز داریم؟

سامانه مودیان باید بتواند اعتبار امضای اطلاعاتی را که از نرم‌افزارهای ارسال صورتحساب دریافت می‌کند بررسی کند. تصور کنید یک شرکت روزانه ده‌ها فاکتور الکترونیکی صادر می‌کند. در این فرایند لازم است سازوکاری وجود داشته باشد که مشخص کند اطلاعات با کلید معتبر امضا شده‌اند و محتوای امضاشده تغییر نکرده است.

این کار با استفاده از امضای دیجیتال و جفت‌کلید رمزنگاری انجام می‌شود. نرم‌افزار با کلید خصوصی مجاز، اطلاعات را طبق دستورالعمل فنی امضا می‌کند و کلید عمومی متناظر برای بررسی اعتبار آن به کار می‌رود. البته معتبر بودن امضای دیجیتال به معنی پذیرش قطعی صورتحساب نیست؛ اطلاعات دیگری مانند شناسه یکتای حافظه مالیاتی، مشخصات خریدار و فروشنده و ساختار صورتحساب نیز باید صحیح باشند.

کلید عمومی سامانه مودیان چیست و چه کاربردی دارد؟

کلید عمومی سامانه مودیان یا Public Key بخشی از جفت‌کلید رمزنگاری است که برای بررسی صحت امضای دیجیتال به کار می‌رود. این کلید، برخلاف کلید خصوصی، محرمانه نیست و در روش‌های ارسال مبتنی بر کلید مودی، مطابق دستورالعمل در کارپوشه مالیاتی ثبت می‌شود.

هنگام دریافت شناسه یکتای حافظه مالیاتی، اگر روش ارسال صورتحساب با کلید مودی انتخاب شده باشد، باید کلید عمومی یا اطلاعات گواهی موردنیاز مطابق ضوابط سامانه معرفی شود. نکته مهم این است که کلید ثبت‌شده با کلید خصوصی مورد استفاده در نرم‌افزار مطابقت داشته باشد. کلید عمومی مودی را نباید با کلید عمومی سازمان امور مالیاتی اشتباه گرفت. کلید عمومی مودی برای اعتبارسنجی امضای او استفاده می‌شود؛ درحالی‌که کلید عمومی سازمان در سازوکار رمزگذاری اطلاعات ارسالی به سامانه نیز کاربرد دارد.

کلید خصوصی سامانه مودیان چیست؟

کلید خصوصی سامانه مودیان یا Private Key بخش محرمانه جفت‌کلید رمزنگاری است که برای ایجاد امضای دیجیتال صورتحساب‌ها استفاده می‌شود در واقع این کلید باید تحت کنترل مودی یا شخص و سامانه‌ای باشد که مجاز به امضای اطلاعات است. اگر فردی به کلید خصوصی و سایر دسترسی‌های لازم دست پیدا کند، ممکن است بتواند از هویت دیجیتال مربوط به آن سوءاستفاده کند. به همین دلیل، کلید خصوصی نباید در اختیار افراد غیرمجاز قرار گیرد یا به‌صورت عمومی ذخیره شود.

تفاوت کلید عمومی و خصوصی سامانه مودیان چیست؟

توجه داشته باشید که این دو کلید باید متعلق به یک جفت باشند در غیر این صورت، امضای ایجادشده با کلید خصوصی توسط کلید عمومی نامرتبط تایید نخواهد شد.

ویژگی	کلید عمومی	کلید خصوصی
کاربرد	بررسی امضای دیجیتال	ایجاد امضای دیجیتال
محرمانگی	غیرمحرمانه	محرمانه
محل استفاده	کارپوشه یا زیرساخت اعتبارسنجی	نرم افزار یا زیرساخت امضاکننده
بازیابی	معمولا از کلید خصوصی قابل استخراج است	از روی کلید عمومی قابل بازیابی نیست

نهایتا می‌توان اینطور گفت که تفاوت اصلی کلید عمومی و خصوصی در کاربرد و میزان محرمانگی آن‌هاست.

فایل CSR چیست و چه تفاوتی با کلید عمومی و خصوصی دارد؟

CSR در واقع مخفف Certificate Signing Request به معنای درخواست صدور گواهی الکترونیکی است. این فایل معمولا شامل کلید عمومی و اطلاعات درخواست‌کننده می‌شود و در فرایند دریافت گواهی امضای الکترونیکی از مرکز صدور گواهی معتبر کاربرد دارد. برخلاف تصور برخی کاربران، CSR کلید سوم سامانه مودیان نیست. ابتدا یک جفت‌کلید عمومی و خصوصی ایجاد می‌شود و سپس در صورت نیاز، فایل CSR برای درخواست صدور گواهی تهیه خواهد شد.

نکته کاربردی: اگر هنگام دریافت کلیدها سه فایل با نام‌های Public Key، Private Key و CSR دریافت کرده‌اید، آن‌ها را به‌جای یکدیگر استفاده نکنید. به‌ویژه فایل CSR یا گواهی الکترونیکی جایگزین کلید خصوصی برای امضای صورتحساب نیست. همچنین CSR حاوی کلید خصوصی نیست بنابراین اگر کلید خصوصی خود را گم کرده باشید، نمی‌توانید آن را صرفا از روی فایل CSR بازیابی کنید.

چگونه کلید عمومی و خصوصی سامانه مودیان را دریافت کنیم؟

برای دریافت کلید عمومی و خصوصی سامانه مودیان، ابتدا لازم است تا جفت‌کلید معتبر تولید شود. کلید خصوصی معمولا فایلی نیست که سازمان امور مالیاتی پس از ورود به کارپوشه برای دانلود در اختیار شما قرار دهد بلکه توسط ابزار تولید کلید یا زیرساخت مجاز امضای دیجیتال ایجاد می‌شود. پس از آماده‌سازی فایل‌ها، مراحل ثبت اطلاعات در کارپوشه و تنظیم نرم‌افزار انجام خواهد شد.

مرحله اول: تولید جفت کلید عمومی و خصوصی

در اولین مرحله باید با استفاده از یک ابزار معتبر، جفت‌کلید عمومی و خصوصی تولید کنید. در سند فنی اتصال به سامانه مودیان با شناسه RC_TICS.IS_V01، برای ثبت کلید عمومی مؤدی از الگوریتم RSA با طول 2048 بیت نام برده شده است.

پس از تولید فایل‌ها، بررسی کنید که:

• کلید عمومی و خصوصی به یک جفت تعلق داشته باشند.
• فایل‌ها سالم و با قالب موردنیاز نرم‌افزار سازگار باشند.
• فایل خصوصی در محل امن نگهداری شود.
• در صورت نیاز به گواهی الکترونیکی، مراحل مربوط به CSR و دریافت گواهی نیز انجام شده باشد.

ابزارهایی مانند OpenSSL یا امکانات نرم‌افزارهای معتبر می‌توانند برای تولید کلید استفاده شوند اما مشخصات فایل‌ها، گواهی موردنیاز و نحوه ثبت آن‌ها باید با آخرین الزامات فنی سامانه و روش ارسال شما مطابقت داشته باشد.

مرحله دوم: ثبت کلید عمومی در کارپوشه سامانه مودیان

پس از آماده‌سازی کلید عمومی، وارد درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی شوید و پرونده مالیاتی موردنظر را انتخاب کنید. سپس به کارپوشه مودیان مراجعه کرده و از قسمت “عضویت”، بخش مربوط به شناسه‌های یکتای حافظه مالیاتی را باز کنید. در روش ارسال مستقیم با کلید مودی، مراحل معمول عبارت‌اند از:

• ثبت درخواست شناسه یکتای حافظه مالیاتی
• انتخاب روش ارسال صورتحساب توسط مودی
• بارگذاری کلید عمومی یا اطلاعات گواهی موردنیاز
• تکمیل و تایید اطلاعات مرتبط با حافظه مالیاتی

عنوان دقیق گزینه‌ها ممکن است با تغییر نسخه کارپوشه متفاوت باشد. اگر در پیدا کردن این قسمت مشکل دارید، راهنمای ورود و فعال‌سازی کارپوشه مودیان را مطالعه کنید. توجه کنید در بخش بارگذاری کلید عمومی، نباید فایل کلید خصوصی را وارد کنید.

مرحله سوم: دریافت شناسه یکتای حافظه مالیاتی

پس از تکمیل اطلاعات و تایید درخواست، شناسه یکتای حافظه مالیاتی به حافظه مربوط اختصاص داده می‌شود. این شناسه از شش کاراکتر تشکیل شده و یکی از اطلاعات موردنیاز برای صدور صورتحساب الکترونیکی است. شناسه یکتا را با کلید عمومی یا خصوصی اشتباه نگیرید. برای مثال، اگر حسابدار دو شرکت هستید، باید مطمئن شوید هنگام تنظیم نرم‌افزار، شناسه حافظه مالیاتی هر شرکت با اطلاعات و تنظیمات اتصال همان پرونده هماهنگ است. برای مشاهده مراحل دقیق‌تر، مقاله آموزش دریافت شناسه یکتای حافظه مالیاتی را مطالعه کنید.

مرحله چهارم: ثبت اطلاعات در نرم افزار ارسال صورتحساب

بعد از دریافت شناسه یکتا، نوبت به تکمیل تنظیمات نرم‌افزار می‌رسد. در روش ارسال با کلید مودی، باید شناسه حافظه مالیاتی و کلید خصوصی موردنیاز را مطابق راهنمای نرم‌افزار در بخش تنظیمات اتصال یا امضای دیجیتال معرفی کنید.

نحوه واردکردن فایل یا متن کلید در نرم‌افزارهای مختلف یکسان نیست. بنابراین از تغییر خودسرانه محتوای فایل، حذف خطوط آن یا تبدیل قالب بدون بررسی راهنمای ابزار خودداری کنید. پس از انجام تنظیمات، اولین صورتحساب را ارسال و وضعیت پردازش آن را استعلام کنید. دریافت رسید اولیه به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که فاکتور در سامانه پذیرفته شده است.

آموزش ویدئویی دریافت کلید عمومی و خصوصی سامانه مودیان در مارسا

برای مشاهده آموزش تصویری دریافت و آماده‌سازی کلیدهای سامانه مودیان، می‌توانید از ویدئوی آموزشی مارسا در این بخش استفاده کنید. هنگام انجام مراحل، به تفاوت فایل‌های Public Key، Private Key و CSR توجه داشته باشید و قبل از تکمیل تنظیمات، روش ارسال صورتحساب خود را مشخص کنید.

مشکلات رایج هنگام استفاده از کلید عمومی و خصوصی سامانه مودیان

اگر هنگام اتصال نرم‌افزار به سامانه مودیان با خطا مواجه شدید، ابتدا مشخص کنید مشکل به امضای دیجیتال، شناسه حافظه مالیاتی، فایل کلید یا اطلاعات صورتحساب مربوط است. همه خطاهای ارسال به معنی اشتباه بودن کلید خصوصی نیستند.

1. خطای اعتبارسنجی امضا : علت احتمالی (کلید عمومی و خصوصی با هم مطابقت ندارند) راهکار : بررسی جفت‌بودن کلیدها و تنظیمات کارپوشه
2. نرم‌افزار کلید خصوصی را نمی‌پذیرد : علت احتمالی (قالب فایل نامناسب، رمز عبور اشتباه یا محتوای فایل آسیب دیده است) راهکار : بررسی قالب موردنیاز و سلامت فایل
3. خطا پس از تولید کلید جدید : علت احتمالی (کلید عمومی قبلی همچنان در تنظیمات مرتبط استفاده می‌شود) راهکار : بررسی اطلاعات ثبت‌شده و فرایند تغییر کلید
4. مشکل فقط برای یکی از چند شرکت : علت احتمالی (انتخاب شناسه یا تنظیمات پرونده دیگر) راهکار : تطبیق شناسه یکتا، کلید و پرونده مالیاتی
5. وضعیت صورتحساب همچنان Pending است : علت احتمالی (پردازش نهایی نشده یا وضعیت در نرم‌افزار به‌روز نیست) راهکار : استعلام مجدد؛ خودداری از ارسال تکراری تا روشن‌شدن وضعیت

در صورت مشاهده وضعیت “در حال بررسی”، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله خطای pending در سامانه مودیان را مطالعه کنید و بعد اقدامات لازم را انجام دهید زیرا ارسال فاکتور بدون بررسی و رفع مشکل نتایج قبلی، می‌تواند مشکلات جدیدی ایجاد کند.

اگر کلید خصوصی سامانه مودیان را گم کنیم چه می‌شود؟

کلید خصوصی را نمی‌توان صرفا از روی کلید عمومی موجود دوباره به دست آورد. اگر نسخه اصلی آن از بین برود و نسخه پشتیبان امنی نیز وجود نداشته باشد، معمولا لازم است جفت‌کلید تازه‌ای تولید شود و فرایند ثبت یا تغییر اطلاعات مربوط به امضای دیجیتال، مطابق دستورالعمل جاری انجام گیرد.

پس از آن نیز باید تنظیمات نرم‌افزار با اطلاعات جدید هماهنگ شود. بهتر است پیش از ایجاد تغییر، وضعیت شناسه حافظه مالیاتی و صورتحساب‌های در حال پردازش بررسی شود تا فرایند ارسال دچار اختلال غیرضروری نشود.

آیا می‌توان از یک کلید خصوصی برای چند شرکت استفاده کرد؟

برای چند پرونده مالیاتی مستقل، نباید بدون بررسی مجوزها و الزامات فنی از یک کلید خصوصی مشترک استفاده کرد. فرض کنید یک حسابدار مسئول ارسال صورتحساب‌های دو شرکت است. هنگام انتقال اطلاعات شرکت دوم، به‌اشتباه کلید خصوصی شرکت اول را انتخاب می‌کند؛ درحالی‌که شناسه حافظه مالیاتی و کلید عمومی ثبت‌شده مربوط به شرکت دوم هستند. در این وضعیت احتمال بروز خطای اعتبارسنجی امضا وجود دارد. بهتر است اطلاعات اتصال هر مودی، شامل شناسه یکتا، کلیدها و مجوزهای دسترسی، به‌صورت جداگانه و امن مدیریت شود.

چگونه امنیت کلید خصوصی سامانه مودیان را حفظ کنیم؟

کلید خصوصی یکی از اطلاعات محرمانه مربوط به امضای دیجیتال است. برای حفاظت از آن، فایل را در محیط مورد اعتماد تولید و نگهداری کنید، دسترسی افراد غیرمسئول را محدود کنید و از ارسال آن در گروه‌های پیام‌رسان یا پوشه‌های اشتراکی عمومی خودداری کنید. همچنین بهتر است نسخه پشتیبان رمزگذاری‌شده و قابل بازیابی در محل امن داشته باشید. اگر احتمال می‌دهید کلید خصوصی در اختیار فرد غیرمجاز قرار گرفته است، موضوع را با مسئول فنی نرم‌افزار یا ارائه‌دهنده گواهی بررسی کنید. بسته به روش اتصال و وضعیت گواهی، ممکن است نیاز به جایگزینی جفت‌کلید، ابطال گواهی یا اصلاح تنظیمات وجود داشته باشد.

آیا همه کاربران سامانه مودیان به کلید عمومی و خصوصی نیاز دارند؟

نیاز به ردیافت و ثبت کلیدهای عمومی و خصوصی به روش ارسال صورتحساب بستگی دارد.

روش ارسال	وضعیت کلیدها
ارسال مستقیم توسط مودی	استفاده از کلید و تنظیمات امضای متعلق به مودی
ارسال از طریق شرکت معتمد با کلید مودی	امضا با کلید مودی طبق روش انتخاب‌شده
ارسال از طریق شرکت معتمد با کلید خودش	ثبت کلید عمومی توسط مودی طبق این روش الزامی نیست.

بنابراین قبل از تولید کلیدها، روش ارسال را مشخص کنید. همچنین استفاده از یک نرم‌افزار واسط، به‌خودی‌خود به معنی ارسال از طریق شرکت معتمد با کلید آن شرکت نیست.

جمع‌بندی؛ کلیدهای سامانه مودیان را درست دریافت و نگهداری کنید

برای راه‌اندازی ارسال صورتحساب با کلید مودی، مهم‌ترین موضوع این است که کلید عمومی و خصوصی با یکدیگر مطابقت داشته باشند، اطلاعات مربوط در کارپوشه به‌درستی ثبت شوند و شناسه حافظه مالیاتی با تنظیمات نرم‌افزار هماهنگ باشد. پس از اتصال نیز بررسی نتیجه پردازش صورتحساب اهمیت دارد.

اگر قصد دارید پس از آماده‌سازی اطلاعات اتصال، ارسال و مدیریت صورتحساب‌های خود را ساده‌تر انجام دهید، می‌توانید از نرم‌افزار رایگان سامانه مودیان مارسا استفاده کنید. مارسا امکان ثبت و ارسال تکی و گروهی صورتحساب‌های الکترونیکی و بررسی وضعیت فاکتورهای ارسالی را فراهم می‌کند. همچنین برای آشنایی با معیارهای انتخاب نرم‌افزار مناسب می‌توانید مقاله بهترین نرم‌افزار رایگان سامانه مودیان را مطالعه کنید.